Um Icesave

Undanfarin tvö og hálft ár hefur stöðugt komið betur og betur í ljós að góðærið í landinu fram til haustsins 2008 var fengið að láni á okurvöxtum. Það er alveg ljóst að sama hvernig fer á laugardaginn breytist í raun ekkert við það – forsendur hagkerfisins verða þær sömu að morgni mánudags og þær voru að kvöldi föstudags, áður en talið var upp úr kjörkössunum.

Í þeirri ógurlegu skuldasúpu sem við sitjum er Icesave skuldin ekki beint það sem sker úr um það hvort íslenska þjóðin er á kúpunni eða ekki. Við erum blönk. Punktur. Ef við borgum Icesave erum við töluvert blankari, jú, en ef við neitum erum við samt blönk og eigum eftir að verða það í einhvern tíma.

Það getur enginn lofað neinu um það hvað framtíðin ber í skauti sér. Ef einhver þykist hafa einhverjar stöðugar tölur um það hvað Icesave mun kosta ef við kjósum að borga er hann lygari. En á hinn bóginn er fólkið sem heldur því fram að það hafi stöðugar tölur um það að ‘Nei’ sé betri valkostur líka að fara með algera þvælu.

Part af mér – sennilega parturinn sem skemmti sér stórvel í hagfræði í háskóla – langar til að telja hér upp meðrök og mótrök og útskýra nákvæmlega hvað gæti gerst í hvoru tilviki fyrir sig. En ég held að ef ég færi að þylja hér upp statistik um gengisáhættu og erlent fjármagn myndi enginn nenna að lesa, og ég myndi skilja það vel. Ég les hagfræði mér til ánægju en er samt komin með upp í kok.

Það hvernig atkvæðið mitt féll hafði heldur frekar lítið með hagfræði að gera, þegar allt kom til alls.

Kommon, fólk. Horfumst í augu við þetta. Við erum ekki að kjósa milli tveggja kosta; við erum að kjósa milli tveggja Ókosta. Báðir valmöguleikar eru skítlélegir.

Mig langar ekki rassgat að borga Icesave. En gerið ykkur engar grillur; ég mun borga Icesave á einn eða annan hátt. Ég hef ekki nokkra trú á því að ef niðurstaðan á Laugardaginn verður “Nei” losni almenningur undan því að borga. Við munum kannski ekki borga beint, en það kemur í sama stað niður og sá staður er peningaveski hins almenna Íslendings. Spyrjið sjálf ykkur: hefur eitthvað gerst síðastliðin tvö og hálft ár sem bendir til þess að ástandið lagist ef við segjum nei? Hafa íslensk stjórnvöld staðið sig sérstaklega vel í hagstjórn? Hafa erlendir fjárfestar sýnt áhuga á því að fjárfesta á Íslandi? Hefur krónan styrkst, hafa skuldir heimilanna lækkað, hefur atvinnuleysi minnkað, hefur gjaldþrotum fyrirtækja fækkað, hefur lánshæfismat ríkisins batnað, hvernig er með viðskiptahallann?

Nei?

Í alvöru. Hefur nokkur hérna nokkra trú á því að ef við segjum ‘Nei’ muni það í alvörunni ekki kosta okkur neitt? Eða er þetta bara spurning um að “stick it to the man”?

Sannleikurinn er sá að afleiðingarnar af því að segja ‘Nei’ gætu orðið ægilegar. Við erum algerlega út af hagfræðikortinu, ef svo má segja – það eru engin fordæmi fyrir því hvað myndi gerast – svo ef við segjum ‘Nei’ er allavega öruggt að við munum tryggja okkur frægð í hagfræðibókum framtíðarinnar. Og svo gætu afleiðingarnar auðvitað orðið frekar litlar og léttvægar. (Ég vil taka það fram að allt sem ég veit um hagfræði gefur til kynna að afleiðingarnar eru mun líklegri til að verða skelfilegar en léttvægar: að kostnaður við málaferli sé óútreiknanlegur, að hagkerfið þoli varla lengri pattstöðu, að óvissa sé eitur í beinum fjárfesta (afhverju er enginn að tala um þetta atriði, í alvörunni?) og að framtíðarsamningsstaða Íslendinga á alþjóðavettvangi yrði verulega skert.)

Og ég viðurkenni fúslega að við getum í raun ekki sagt nema að takmörkuðu leyti fyrir um hvað mun gerast ef við segjum ‘Já’: þetta er náttúrlega stór skuld sem gæti orðið ógnvænlegur baggi á hagkerfinu – en svo gætu afleiðingarnar auðvitað orðið frekar litlar og léttvægar. (Og í þessu tilfelli eru “litlar og léttvægar” raunhæfur möguleiki – fyrir því eru mörg fordæmi.)

Svo hvernig á maður að velja? Ég sagði ‘Já’. Fyrir því voru tvær forsendur.

1. Ef við segjum “Já” og tökum á okkur skuldina verður það talið okkur til tekna. Það að segja “Já” verður aldrei litið neikvæðum augum af fjárfestum, hagspekingum, erlendum seðlabönkum eða alþjóðasamfélaginu. Tónninn í sumum umræðum um Icesave virðist gefa til kynna að sumir Íslendingar haldi að það yrði okkur til minnkunar að borga þessa skuld: við erum algerlega ein um það álit. Alþjóðasamfélagið myndi líta “Já” jákvæðari augum. Þetta er kannski ekkert svakalega stór plús, en við erum þá allavega ekki í mínus ímyndarlega séð, þó við séum í mínus allsstaðar annarsstaðar.
   Í ofanálag, ef svo færi að gjaldeyrisáhættan yrði okkur að falli og skuldin hækkaði upp úr öllu valdi, ef við ráðum ekki við afborganirnar, ef allt fer til fjandans – sem getur gerst alveg sama hver niðurstaðan verður – ef við segjum “Já” erum við allavega viðræðuhæf. Ef við segjum “Nei” er alveg klárt að það verður engin frekari samningagerð, alveg sama hversu þungar afleiðingarnar kunna að reynast.
2. Ég hef, þrátt fyrir allt, ennþá trú á Íslendingum. Ég hef einfaldlega trú á því að ef við sköpum réttar forsendur – og að segja “Já” er partur af því – geti Íslendingar reist hagkerfið við á tiltölulega skömmum tíma og komið sér í aðstæður þar sem Icesave skuldin reynist léttvæg, þegar til langs tíma er litið.

Staðreyndin er sú að síðan haustið 2008 hefur í raun ekkert gerst, hagfræðilega séð, á Íslandi. Ekki nokkur skapaður hlutur. Nema, jú, Orkuveitan fór á hausinn. Sem er kannski… ekki það sem maður vonaðist eftir. Við erum í pattstöðu – hagkerfið heldur áfram að ganga, en það er vegna þess að það er það sem hagkerfi gerir; það gengur, næstum eins og eilífðarvél. Það er alveg sama hvert er litið: íslenska hagkerfið hrjáist af krónískri ákvarðanafælni, og helstu hagstjórnaraðgerðir sem farið hefur verið út í eru ekki heildstæðar björgunaraðgerðir heldur yfirborðs-fegrunaraðgerðir. Við þurfum ferska vinda, við þurfum erlent fjármagn, við þurfum að losa okkur við óvissuna sem liggur eins og mara yfir öllu saman.

Hvort þú metur það sem svo að “Nei” eða “Já” sé líklegra til að fá fram þá niðurstöðu er þitt mat.

Þakka fyrir lesturinn.

Kv.

Elín.